جمال رضايى
143
بيرجندنامه ( فارسى )
بسيار مورد احترام و اعتقاد مردم بوده و مىباشد « 1 » . به نقل مرحوم « آيتى » در « بهارستان » ساختمان اين مزار را « امير علم خان حشمت الملك » برحسب نذرى كه كرده بود ساخته « 2 » ولى بعدها - بهويژه در سالهاى اخير - آن را مرمّت نموده و تغييراتى در آن دادهاند . در ميان درّه - آنجا كه درّه اندكى پهناورتر مىشود - يك بناى شرقى - غربى وجود دارد كه داراى سه بخش است : بخش ميانى آن بقعهء مزار است و دو مقبره در شرق و غرب آن ساخته شده كه متعلّق به خانوادههاى « فرهنگ » و « فارابى » و بستگانشان است . در سالهاى اخير در جنوب اين بقعه « صحنى » كه آن را شنريزى نمودهاند - با تأسيساتى براى مزاربان و تأمين آب و ساير نيازمنديهاى زايران - ايجاد كردهاند . در شمال بقعه يك آبانبار مخروبه قرار دارد كه زمانى با آب باران پر مىشده و آب مورد نياز زايران را در آن ذخيره مىكردهاند . بالاتر از اين انبار - با فاصلهاى نه چندان زياد - چند صورت قبر هست كه مىگويند متعلّق به همان شهداى مذكور مىباشد و اخيرا مشغول ايجاد بنايى بر روى آنها هستند كه « مزارى » جديد احداث كنند . بقعهء اصلى مزار بنايى است از داخل مسدّس شكل به درازا و پهناى تقريبى شش متر با طاقى گنبدى و كاهگلى و ايوانكى كه كار « كفشكن » را مىكند در جلوى آن قرار دارد . در ورودى آنكه رو به جنوب باز مىشود در گذشته چوبى بود ولى فعلا آهنى است . سابقا در ميانهء بقعه ضريحى چوبى و قهوهاى رنگ وجود داشت كه آن را برداشته و به جايش يك ضريح آهنى مشبّك زرد رنگ نصب نمودهاند ، ابعاد سهگانهء اين ضريح 5 / 2 * 2 * 5 / 1 متر مىباشد . در شمال شرقى بقعه در پشت و شمال مقبرهء خانوادگى « فرهنگ - فارابى » اطاقى مستطيل شكل - كه تازه آن را احداث كردهاند - وجود دارد كه راه ورودى آن از ديوار شمالى بقعه مىباشد . اين اطاق هم « نمازخانه » است و هم جايى براى خواندن روضه و كف آن مفروش است . داخل بقعه قبلا تزيين نداشت ولى اكنون با فرش و چراغهاى رنگى برقى و . . . تزيين شده و زيارتنامههايى در قابهاى مخصوص بر روى ديوارها نصب است كه در گذشته نبود . اين زيارتنامهها هيچكدام مربوط به شخص يا اشخاصى كه در مزار مدفون هستند ، نيست . در ميان قابهايى كه به ديوارها زدهاند « شعرى » هم از آية اللّه حاج شيخ محمّد حسين آيتى به چشم مىخورد . سه نماى شمالى و شرقى و غربى ايوان جلوى بقعه با كاشى تزيين گرديده است ، بدينسان كه بر نماى شمالى و جبههء
--> ( 1 ) . نك : « بهارستان » . آيتى . صص 138 - 136 ؛ نيز « سفرنامهء ميرزا خانلر خان » . ص 199 . ( 2 ) . آيتى . " بهارستان " . ص 137 .